Author: scitechinmarathi

पदार्थांची हालचाल (Motion)..कधी शिस्तीत, एकसारखी(Uniform)..तर कधी सुस्त तर कधी सैराट (Non-uniform) 2

पदार्थांची हालचाल (Motion)..कधी शिस्तीत, एकसारखी(Uniform)..तर कधी सुस्त तर कधी सैराट (Non-uniform)

विक्रम राजाचं सैन्य म्हणजे एक अतिशय उत्तम, नावाजलेलं सैन्य. कुठंही ढिसाळपणा नाही, शिस्त, पराक्रम यात नाव ठेवायला जागा नाही. आजच त्याच्या सैन्याचं संचलन तो...

Advertisements
पदार्थांच्या हालचाली आणि भूमिती (Geometry of Motions – Linear, Non-Linear, Periodic and Circular Motion) 0

पदार्थांच्या हालचाली आणि भूमिती (Geometry of Motions – Linear, Non-Linear, Periodic and Circular Motion)

राजा विक्रमाला बुद्धिबळ खेळण्याची भारीच हौस होती. त्यात तो अतिशय निष्णात होता. खास करून समोरचा माणूस कधी कोणती चाल खेळेल मग त्यावर मी काय...

तारिख आणि तिथी: किती Time ‘पास’ झाला? 0

तारिख आणि तिथी: किती Time ‘पास’ झाला?

विक्रम हा एक न्यायी, प्रजाजनहित दक्ष राजा होताच पण जनतेच्या समस्या जाणून घेणारा, त्यांच्याशी वारंवार संवाद साधणारा राजा होता. एकदा का एखाद्या प्रजाजनाची समस्या...

प्रकरण ९: समवायपदार्थः – द्रव्यांचे अन्योन्य संबंध (Inseparable relationships between Substances and their qualities) 0

प्रकरण ९: समवायपदार्थः – द्रव्यांचे अन्योन्य संबंध (Inseparable relationships between Substances and their qualities)

(Translation Under Progress) १२.०: ३२४.१८अथसमवायपदार्थनिरूपणम् । १२: ३२४.१९अयुतसिद्धानामाधार्याधारभूतानाम्यःसम्बन्धैहप्रत्ययहेतुःससमवायः। द्रव्यगुणकर्मसामान्यविशेषाणाम्कार्यकारणभूतानामकार्यकारणभूतानाम्वायुतसिद्धानामाधार्याधारभावेनावस्थितानामिहेदमितिबुद्धिर्यतोभवतियतश्चासर्वगतानामधिगतान्यत्वानामविष्वग्भावःससमवायाख्यःसम्बन्धः । कथम्यथेहकुण्डेदधीतिप्रत्ययःसम्बन्धेसतिदृष्टस्तथेहतन्तुषुपटःिहवीरणेषुकटःिहद्रव्येगुणकंरणीइहद्रव्यगुणकर्मसुसत्ताइहद्रव्येद्रव्यत्वमिहगुणेगुणत्वमिहकर्मणिकर्मत्वमिहनित्यद्रव्येऽन्त्याविशेषाइतिप्रत्ययदर्शनादस्त्येषाम्सम्बन्धैतिज्ञायते ॥ १२: ३२६.१नचासौसम्योगःसम्बन्धिनामयुतसिद्धत्वातन्यतरकर्मादिनिमित्तासम्भवात्विभागान्तत्वादर्शनादधिकरणाधिकर्तव्ययोरेवभावादिति ॥ १२: ३२६.१२सचद्रव्यादिभ्यःपदार्थान्तरम्भाववल्लक्षणभेदात् । यथाभावस्यद्रव्यत्वादीनाम्स्वाधारेषुआत्मानुरूपप्रत्ययकर्तृत्वात्स्वाश्रयादिभ्यःपरस्परतश्चार्थान्तरभावःतथासमवायस्यापिपञ्चसुपदार्थेष्विहेतिप्रत्ययदर्शनात्तेभ्यःपदार्थान्तरत्वमिति । नचसम्योगवन्नानात्वम्भाववल्लिङ्गाविशेषात्विशेषलिङ्गाभावाच्चतस्माद्भाववत्सर्वत्रैकःसमवायैति ॥ १२: ३२७.९ननुयद्येकःसमवायोद्रव्यगुणकर्मणाम्द्रव्यत्वगुणत्वकर्मत्वादिविशेषणैःसहसम्बन्धैकत्वात्पदार्थसङ्करप्रसङ्गैतिनआधाराधेयनियमात्...

प्रकरण ८: विशेषपदार्थः – द्रव्यांचे विशेष गुण (Special characteristics of material and non-material substances) 0

प्रकरण ८: विशेषपदार्थः – द्रव्यांचे विशेष गुण (Special characteristics of material and non-material substances)

(Translation Under Progress) ११.०: ३२१.११अथविशेषपदार्थनिरूपणम् । ११: ३२१.१२अन्तेषुभवाअन्त्याःस्वाश्रयविशेषकत्वाद्विशेषाः। विनाशारम्भरहितेषुनित्यद्रव्येष्वण्वाकाशकालदिगात्ममनस्सुप्रतिद्रव्यमेकैकशोवर्तमानाःत्यन्तव्यावृत्तिबुद्धिहेतवः। यथास्मदीनाम्गवादिष्वश्वादिभ्यस्तुल्याकृतिगुणक्रियावयवसम्योगनिमित्ताप्रत्ययव्यावृत्तिर्दृष्टागौःशुक्लःशीघ्रगतिःपीनककुद्मान्महाघण्टैति । तथास्मद्विशिष्टानाम्योगिनाम्नित्येषुतुल्याकृतिगुणक्रियेषुपरमाणुषुमुक्तात्ममनस्सुचअन्यनिमित्तासम्भवाद्येभ्योनिमित्तेभ्यःप्रत्याधारम्विलक्षणोऽयम्विलक्षणोऽयमितिप्रत्ययव्यावृत्तिःदेशकालविप्रकर्षेचपरमाणौसएवायमितिप्रत्यभिज्ञानम्चभवतितेऽन्त्याविशेषाः । ११: ३२२.२यदिपुनरन्त्यविशेषमन्तरेणयोगिनाम्योगजाद्धर्मात्प्रत्ययव्यावृत्तिःप्रत्यभिज्ञानम्चस्यात्ततःकिम्स्यान्नैवम्भवति । यथानयोगजाद्धर्मादशुक्लेशुक्लप्रत्ययःसंजायतेअत्यन्तादृष्टेचप्रत्यभिज्ञानम् । यदिस्यान्मिथ्याभवेत्तथेहाप्यन्त्यविशेषमन्तरेणयोगिनाम्नयोगजाद्धर्मात्प्रत्ययव्यावृत्तिःप्रत्यभिज्ञानम्वाभवितुमर्हति । अथान्त्यविशेषेष्विवपरमाणुषुकस्मान्नस्वतःप्रत्ययव्यावृत्तिःकल्प्यतेइतिचेन्नतादात्म्यात् । इहातदात्मकेष्वन्यनिमित्तःप्रत्ययोभवतियथाघटादिषुप्रदीपात्नतुप्रदीपेप्रदीपान्तरात्। यथागवाश्वमांसादीनाम्स्वतएवाशुचित्वम्तद्योगादन्येषाम्तथेहापितादात्म्यादन्त्यविशेषेषुस्वतएवप्रत्ययव्यावृत्तिःतद्योगात्परमाण्वादिष्विति...

प्रकरण ७: सामान्यपदार्थः – द्रव्यांचे वर्गीकरण (Classification of Material and Non-material Substances) 0

प्रकरण ७: सामान्यपदार्थः – द्रव्यांचे वर्गीकरण (Classification of Material and Non-material Substances)

(Translation Under Progress) १०.०: ३११.१३अथसामान्यपदार्थनिरूपणम् । १०: ३११.१४सामान्यम्द्विविधम्परमपरम्च। स्वविषयसर्वगतमभिन्नात्मकमनेकवृत्तिएकद्विबहुष्वात्मस्वरूपानुगमप्रत्ययकारिस्वरूपाभेदेनाधारेषुप्रबन्धेनवर्तमानमनुवृत्तिप्रत्ययकारणम्। कथम्प्रतिपिण्डम्सामान्यापेक्षम्प्रबन्धेनज्ञानोत्पत्तावभ्यासप्रत्ययजनिताच्चसंस्कारादतीतज्ञानप्रबन्धप्रत्यवेक्षणाद्यदनुगतमस्तितत्सामान्यमिति। तत्रसत्तासा न्यम्परमनुवृत्तिप्रत्ययकारणमेव । यथापरस्परविशिष्टेषुचर्मवस्त्रकम्बलादिष्वेकस्मानिलद्रव्याभिसम्बन्धात्नीलम्निलमितिप्रत्ययानुवृत्तिःतथापरस्परविशिष्टेषुद्रव्यगुणकर्मस्वविशिष्टासत्सदितिप्रत्ययानुवृत्तिःसाचार्थान्तराद्भवितुमर्हतीतियत्तदर्थानतर्म्सासत्तेतिसिद्धा । १०: ३१२.३सत्तानुसम्बन्धात्सत्सदितिप्रत्ययानुवृत्तिःतस्मात्सासामान्यमेव। अपरम्द्रव्यत्वगुणत्वकर्मत्वादिअनुवृत्तिव्यावृत्तिहेतुत्वात्सामान्यम्विशेषश्चभवति। तत्रद्रव्यत्वम्परस्परविशिष्टेषुपृथिव्यादिष्वनुवृत्तिहेतुत्वात्सामान्यम्गुणकर्मभ्योव्यावृत्तिहेतुत्वात्विशेषः। तथागुणत्वम्परस्परविशिष्टेषुरूपादिष्वनुवृत्तिहेतुत्वात्सामान्यम्द्रव्यकर्मभ्योव्यावृत्तिहेतुत्वात्विशेषः। तथाकर्मत्वम्परस्परविशिष्तेषूत्क्षेपणादिष्वनुवृत्तिप्रत्ययहेतुत्वात्सामान्यम्द्रव्यगुणेभ्योव्यावृत्तिहेतुत्वाद्विशेषःेवम्पृथिवीत्वरूपत्वोत्क्षेपणत्वगोत्वघटत्वपटत्वादीनामपिप्राण्यप्राणिगतानामनुवृत्तिव्यावृत्तिहेतुत्वात्सामान्यविशेषभावःसिद्धः। एतानितुद्रव्यत्वादीनिप्रभूतविषयत्वात्प्राधान्येनसामान्यानिस्वाश्रयविशेषकत्वाद्भक्त्याविशेषाख्यानीति ॥ १०:...

प्रकरण ६: कर्मपदार्थः – बळ आणि त्यामुळे होणाऱ्या हालचाली (Application of Force on substances and resulting movements) 0

प्रकरण ६: कर्मपदार्थः – बळ आणि त्यामुळे होणाऱ्या हालचाली (Application of Force on substances and resulting movements)

(Translation Under Progress) ९.०: २९०.१अथकर्मपदार्थनिरूपणम् । ९.१: २९०.२उत्क्षेपणादीनाम्पञ्चानामपिकर्मत्वसम्बन्धः । एकद्रव्यवत्त्वम्क्षणिकत्वम्मूर्तद्रव्यवृत्तित्वमगुणवत्त्वम्गुरुत्वद्रवत्वप्रयत्नसम्योगजत्वम्स्वकार्यसम्योगविरोधित्वम्सम्योगविभागनिरपेक्षकारणत्वमसमवायिकारणत्वम्स्वपराश्रयसमवेतकार्यारम्भकत्वम्समानजातीयानारम्भकत्वम्द्रव्यानारम्भकत्वम्चप्रतिनियतजातियोगित्वम्। दिग्विशिष्टकार्यारम्भकत्वम्चविशेषः ॥ ९.२.१: २९१.१०तत्रोत्क्षेपणम्शरीरावयवेषुतत्सम्बद्धेषुचयदूर्ध्वभागिभिःप्रदेशैःसम्योगकारणमधोभाग्भिश्चप्रदेशैःविभागकारणम्कर्मोत्पद्यतेगुरुत्वप्रयत्नसम्योगेभ्यस्तदुत्क्षेपणम् ॥ ९.२.१: २९१.१७तद्विपरीतसम्योगविभागकारणम्कर्मापक्षेपणम् ॥ ९.२.२: २९१.२१ऋजुनोद्रव्यस्याग्रावय्वानाम्तद्देशैर्विभागःसम्योगश्चमूलप्रदेशैर्येनकर्मणावयवीकुटिलःसंजायतेतदाकुञ्चनम् ॥ ९.२.२: २९२.३तद्विप्रययेणसम्योगविभागोत्पत्तौयेनकर्मणावयवीऋजुःसम्पद्यतेतत्प्रसारणम् ॥...

प्रकरण ५: भाग १: गुणपदार्थः – द्रव्यांच्या गुणांविषयी सविस्तर (Details regarding the Properties of Material and Non-material Substances) 0

प्रकरण ५: भाग १: गुणपदार्थः – द्रव्यांच्या गुणांविषयी सविस्तर (Details regarding the Properties of Material and Non-material Substances)

(Translation Under Progress) ८.१: १०३.१८-रूपादीनाम्सर्वेषाम्गुणानाम्प्रत्येकमपरसामान्यसम्बन्धाद्रूपादिसंज्ञाभवन्ति ॥ All the qualities, color and the rest, being each related to a lower generality, come to be known...

प्रकरण ५: गुणपदार्थनिरूपणम् – द्रव्यांच्या गुणांविषयी परिचय (Introduction to Properties of Material and Non-Material Substances) 0

प्रकरण ५: गुणपदार्थनिरूपणम् – द्रव्यांच्या गुणांविषयी परिचय (Introduction to Properties of Material and Non-Material Substances)

(टीप: पदार्थाचे पूर्वापार पध्दतीने सांगितले गेलेले गुण म्हणजे: रूप/रंग, रस/चव, गन्ध/वास, स्पर्श/तापमान, संख्या, मिती/मोजमापे/परिमाण, वेगळे असणे, जोडलेले असणे, तुटलेले असणे, लांब असणे, जवळ असणे,...

Exam Special: भर एक्झाम हॉल मध्ये पेपर लिहिताना डोकं ब्लॅंक होतं, उत्तरच सुचत नाही तेव्हा…!!! (Use of mind-mapping technique while trying to remember answers in exam hall) 0

Exam Special: भर एक्झाम हॉल मध्ये पेपर लिहिताना डोकं ब्लॅंक होतं, उत्तरच सुचत नाही तेव्हा…!!! (Use of mind-mapping technique while trying to remember answers in exam hall)

राजा विक्रम जसा कर्तव्य निष्ठुर, न्यायप्रिय आणि प्रजाप्रिय राजा होता तसा तो प्राणीप्रिय राजा ही होता आणि त्याला ही प्राणी अतिशय आवडत असत. राजा...

error: Content is protected !!