Author: scitechinmarathi

प्रकरण ५.२.१५ इच्छा DESIRE

८.१५: २६१.६स्वार्थम्परार्थम्वाऽप्रप्तप्रार्थनेच्छा। साचात्ममनसोःसम्योगात्सुखाद्यपेक्षात्स्मृत्यपेक्षाद्वोत्पद्यते । ८.१५: २६१प्रयत्नस्मृतिधमाधर्महेतुः।[…]

प्रकरण ५.२.१४ दु:ख SORROW

८.१४: २६०.१९उपघातलक्षणम्दुह्खम् । ८.१४: २६०विषाद्यनभिप्रेतविषयसान्निध्येसत्यनिष्टोपलब्धीन्द्रियार्थसन्निकर्षादधर्माद्यपेक्षादात्ममनसोःसम्योगाद्यदमर्षोपघातदैन्यनिमित्तमुत्पद्यतेतद्दुह्खम् । ८.१४:[…]

प्रकरण ५.२.१३. सुख PLEASURE

८.१३: २५९.१५अनुग्रहलक्षणम्सुखम् । स्रगाद्यभिप्रेतविषयसान्निध्येसतीष्टोपलब्धीन्द्रियार्थसन्निकर्षाद्धर्माद्यपेक्षादात्ममनसोःसम्योगादनुग्रहाभिष्वङ्गनयनादिप्रसादजनकमुत्पद्यतेतत्सुखम् । ८.१३:[…]

प्रकरण ५.२.११ परत्व-अपरत्व DISTANCE & PROXIMITY – Of Time and Space

८.११: १६४.३परत्वमपरत्वम्चपरापराभिधानप्रत्ययनिमित्तम् । तत्तुद्विविधम्दिक्कृतम्कालकृतम्च। तत्रदिक्कृतम्दिग्विशेषप्रत्यायकम् । Distance and Proximity -form the basis of the notions of prior and posterior. They are -of two kinds: (1) Due to space, and (2) Due to time. Those which […]

प्रकरण ५.२.१० विभाग DISJUNCTION

८.१०: १५१.४-विभागोविभक्तप्रत्ययनिमित्तम् । शब्दविभागहेतुश्च। प्राप्तिपूर्विकाऽप्राप्तिर्विभागः । सचत्रिविधः । अन्यतरकर्मजौभयकर्मजोविभागजश्चविभागैति । Disjunction is the basis of the idea of two things being disjoined. It consists in the separation of two things that have hitherto been in […]

प्रकरण ५.२.९ सम्योग CONJUNCTION

८.९: १३९.१३-सम्योगःसम्युक्तप्रत्ययनिमित्तम् । सचद्रव्यगुणकर्महेतुः । द्रव्यारम्भेनिरपेक्षस्तथाभवतीतिसापेक्षेभ्योनिरपेक्षेभ्यश्चेतिवचनात्। गुणकर्मारम्भेतुसापेक्षःसम्युक्तसमवायादग्नेर्वैशेषिकमितिवचनात् ।[…]

प्रकरण ५.२.७ परिमाण DIMENSION

८.७: १३०.२०-परिमाणम्मानव्यवहारकारणम् । तच्चतुर्विधमणुमहद्दीर्घम्ह्रस्वम्चेति । तत्रमहद्द्विविधम्नित्यमनित्यम्च । नित्यमाकाशकालदिगात्मसुपरममहत्त्वमनित्यम्त्र्यणुकादावेव । Dimension is that which forms the basis of all measurement It is of four kinds : (1) Minute, (2) Large, {3} Long and (4) Short (vii-i- […]

प्रकरण ५.२.६ संख्या NUMBER

८.६: १११.३-एकादिव्यवहारहेतुःसंख्या । सापुनरेकद्रव्याचानेकद्रव्याच । तत्रैकद्रव्यायाःसलिलादिपरमाणुरूपदीनामिवनित्यानित्यत्वनिष्पत्तयः। अनेकद्रव्यातुद्वित्वादिकापरार्धान्ता । (pg111) Number forms the basis of such usages as one and the rest. It inheres in one and in many substances. The number inhering in one substance […]